ایران

امروز در روزنامه همشهري تيتري با عنوان « نگذاريد روي نازلو هم سد بزنند» باز نگراني ديرين نابودي درياچه اروميه را زنده كرد. البته تيترهاي اينچنيني مدتي است كه در خيلي از خبرگزاري ها، روزنامه ها و وبلاگ ها است. نازلو آخرين اميد بقاي درياچه اروميه است و مي تواند كوير شدن آن را به تعويق اندازد. ولي گويي همچون تعيير در مد لباس، سد سازي هم تبديل به مد روز شده و مسئولين هر كجا كه رودي يا جوب آبي پيدا كنند ناخداگاه سد سازي مي كنند بدون توجه به اينكه سد از مكان مناسبي براي ذخيره آب برخوردار است يا خير و يا در پس اين سد ميراثي فنا مي شود يا باقي مي ماند. شايد خشكسالي هاي اخير باعث رونق در امر سد سازي شده است حتما راهكارهاي ديگري براي رونق كشاورزي وجود دارد.به هر تقدير من نيز مانند برخي ديگر از درياچه مي نويسم تا قدري از ارزش مادي و معنوي آن تكرار شود.

معرفي درياچه:

اُرَميه از اور به معناي شهر و مَيه به معناي آب تشكيل شده است. البته در طول تاريخ نام آن به چَئِچَستَ در اوستايي  و رضائيه در دوران پهلوي نيز تغيير كرده كه در نهايت دوباره اروميه نام گرفته است. اين درياچه  بزرگترین و شورترین دریاچه دائمی ایران و یکی از دریاچه های فوق اشباع از نمک دنیا است که از این نظر با دریاچه بزرگ نمک آمریکا شباهت دارد و  عمدتاً از 21 رودخانه دائمي مانند زرینه‌رود، سیمینه‌رود، گدار، باراندوز، شهرچای، نازلو و زولا و 7 رود خانه فصلي و 39 مسيل ،چشمه هاي داخل درياچه، بارشهاي مستقيم باران و برف تغذيه مي شود. طول آن 140 و پهنای آن بین 15 تا 50 کیلومتر و مساحت آن بین 5000 تا 6000 کیلومتر مربع، بر حسب میزان بارش و تبخیر است. سطح آن نسبت به سطح آب، دریاهای آزاد، 1300 متر بالاتر قرار دارد.  حوضهٔ آبریز دریاچه ارومیه، ۵۱٬۸۷۶ کیلومتر مربع است  که پیرامون ۳٪ مساحت کل کشور ایران را دربر می‌گیرد. این حوضه با داشتن دشت‌هایی مانند دشت تبریز، ارومیه، مراغه، مهاباد، میاندوآب، نقده، سلماس، پیرانشهر، آذرشهر و اشنویه، یکی از کانون‌های ارزشمند فعالیت کشاورزی و دامداری در ایران به‌شمار می‌رود.

جزيره ها:

 پارك ملي درياچه اروميه شامل 102 جزيره بزرگ و كوچك به شرح ذيل مي باشد:

آتش، آذر، آذین، آرام، اردشیر ، آرزو، آرش ، اسپیر ، اسپیرک ، اسپیرو ، اشک ، اشک‌سر ، اشکو ، امید ، ایران‌نژاد ، برد ، بردک ، بردین ، برز ، برزو ، برزین ، بستور ، بن ، بن‌اشک ، بهرام ، پناه ، پنهان ، پیشوا ، تخت ، تختان ، تشبال ، تک ، تنجک ، تنجه ، توس ، تیر ، جودره ، جوزار ، جوین ، چاک‌تپه ، چشمه‌کنار ، خرسک ، دی ، زاغ ، زرتپه ، زرکمان ، زرکنک ، زیرآبه ، سامانی ، سپید ، سرخ ، سروش ، سریجه ، سنگان ، سنگو ، سهران ، سیاه‌تپه، سیاه‌سنگ ، سیاوش،  شاهی ( اسلامی)، شاهین ، شبدیز ، شمشیران ، شورتپه ، شوش‌تپه ، کاظم‌داشی ، کاکایی، کام ، کامه ، کاوه ، کبودان ، کرکس ، کریوه ، کفچه‌نوک ، کَلسنگ ، کمان ، کنارک، کوچک‌تپه ، گرده ، گرز ، گریوک ، گلگون ، گیو ، ماغ ، مرکید ، مشکین ، مهدیس ، مهر ، مهران ، مهرداد ، مهوار ، میانه ، میدان ، ناخدا ، نادید ، ناهید ،ناوی ، ناویان، نهان، نهفت

كه مهمترين آنها عبارتند از:   جزيره كبودان ( قويون داغي ) با 3125 هكتار مساحت،  جزيره اشك با 1250 هكتار مساحت، جزيره اسپير با 1250 هكتار مساحت، جزيره آرزو با 800 هكتار مساحت، جزاير نهگانه ( محل تخمگذاري پرندگان)

زندگي در درياچه:

در حوضه اكولوژيكي درياچه اروميه 546 گونه گياهي به ثبت رسيده است . جوامع گياهي اصلي عبارتند از : گياهان شور پسند ( Halophytic )، گياهان شن پسند ( pseammaphytic  )، گياهان خشكي زي ( Xerophytic )، گياهان آب پسند ( Hydrophtic   )

درياچه اروميه شامل انبوه فراواني از جلبك هاي سبز – آبي مانند Oundella مي باشد . توليد بالاي اين جلبكها اساس زنجيره غذايي را ايجاد مينمايد. در حوزه اكولوژيكي درياچه اروميه ،27 گونه پستاندار ،  212 گونه پرنده ، 41 گونه خزنده ، 7 گونه دوزيست و 26 گونه ماهي وجود دارد .

درياچه اروميه زيستگاه زمستان گذراني گروههاي بزرگي از مرغان آبزي  (بويژه اردكها و مرغان دراز پا Waders ) مي باشد . علاوه بر اين بزرگترين كلنيهاي توليد مثلي فلامينگو در ايران و همچنين پليكان سفيد را پذيرا مي شود دو نوع از پستانداران در معرض نابودي به جزاير پارك ملي درياچه اروميه معرفي و در آنجا جمعيت آنها افزايش يافت . اين دو نوع پستاندار گوزن زرد ايراني  Dama  mesopotamica و قوچ و ميش ارمني  Ovis  orientalis  gimelini  مي باشد. مهمترين بي مهره آبزي درياچه اروميه  Artemia  urmiana  مي باشد كه يك گونه ميگوي بومي آب شور است . اين جانور از رده سخت پوستان بوده و تامين كننده غذاي بسياري از گونه هاي مهم پرندگان ( فلامينگو ) مي باشد .گونه هاي در معرض تهديد پرندگان ثبت شده در حوزه اكولوژيكي درياچه اروميه(سال 1379 IUCN)با كلان كوچك  -   اردك بلوطي  -  غاز پيشاني سفيد كوچك  -   خروس كولي دشتي -  عروس غاز -  ميش مرغ -  اردك مرمري -  متاي پاسرخ -   اردك سرسفيد -  دليجه كوچك

آب در ياچه:

آب دریاچهٔ ارومیه از دستهٔ آب‌های کلروره سدیک می‌باشد و گل دریاچهٔ ارومیه خمیری سیاه‌رنگ و جزو گل‌های کلروره‌است که دارای خاصیت درمانی برای بیماری‌هایی چون رماتیسم و آرتروز و بیماری‌های زنانه‌است.

مطالعات اکتشافی انجام شده برای استحصال نمک از دریاچه ارومیه نشان داده است که مجموع ته نشست جامد دریاچه به بیش از 5 میلیارد تن می‌رسد. در این میان پتاسیم برحسب K_2O حدود 27 میلیون تن و برحسب سولفات پتاسیم حدود 60 میلیون تن، منیزیا 240 میلیون تن، برومید حدود 28 تن و لیتیم حدود 250 تن برآورد شده است. بنابراین، پس از مطالعات فرآوری، استحصال نمک های دریاچه ارومیه با احداث حوضچه های تبخیر خورشیدی و کارخانه های فرآوری، امکان پذیر است.

اهميت و ارزش پارك ملي درياچه: